Periyodik Kontrol ile Bakım Aynı Şey mi? Sık Karıştırılan İki Kavram

Bina yönetimlerinden en sık duyduğumuz cümlelerden biri şu: "Bizim asansörün bakımı düzenli yapılıyor, ayrıca kontrole ne gerek var?"

Bu, sektörün en yaygın yanlış anlamasıdır. Bakım ve periyodik kontrol birbirinin yerine geçmez. İkisi farklı mevzuatta düzenlenmiş, farklı taraflarca yapılan, farklı amaçlara hizmet eden iki ayrı yükümlülüktür.

Bu yazıda ikisini net biçimde ayırıyoruz.

Kısa cevap

• Aylık bakım: Asansörün çalışır ve bakımlı tutulmasıdır. Yetkili servis yapar. Ayda en az bir kez.
• Periyodik kontrol: Asansörün güvenli olup olmadığının bağımsız tespitidir. A tipi muayene kuruluşu yapar. Yılda en az bir kez.

Bir benzetmeyle: bakım, arabanızın servise girmesidir. Periyodik kontrol ise TÜVTÜRK muayenesidir. Servisiniz ne kadar iyi olursa olsun, muayeneye girmek zorundasınız — ve muayeneyi servisiniz yapamaz.

Karşılaştırma tablosu

	Aylık bakım	Periyodik kontrol
Kim yapar?	Asansör monte eden veya onun yetkili servisi	Bakanlıkça yetkilendirilmiş, TÜRKAK akrediteli A tipi muayene kuruluşu
Sıklık	Ayda en az bir kez	Yılda en az bir kez
Mevzuat	Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği	Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği
Amaç	Asansörün çalışır ve güvenli halde tutulması	Güvenlik durumunun bağımsız tespiti
Müdahale	Evet — ayar, onarım, parça değişimi	Hayır — yalnızca muayene ve raporlama
Çıktı	Bakım formu	Periyodik kontrol raporu + renkli bilgi etiketi
Kim seçer?	Bina sorumlusu (sözleşmeyle)	İlgili idare (belediye/il özel idaresi, protokolle)
Ücret	Sözleşmeyle belirlenir	Bakanlık taban/tavan sınırı içinde, ilgili idare kararıyla

Neden ikisi de gerekli?

Bakım, işi yapandır

Yetkili servis asansörünüzü tanır, düzenli olarak yağlar, ayarlar, aşınan parçaları değiştirir. Asansörün günlük çalışabilirliği tamamen bu hizmete bağlıdır.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği uyarınca bina sorumlusu, asansör monte eden veya onun yetkili servisiyle aylık bakım ve servis hizmetleri sözleşmesi yapmak zorundadır. Garanti süresi boyunca bu hizmet asansörü monte eden firma tarafından verilir; garanti bittikten sonra bina sorumlusu aynı firmayla veya başka bir yetkili servisle sözleşme yapabilir.

Bakım işlemlerinde TS EN 13015 standardı ve üretici tarafından hazırlanan bakım talimatları referans alınır. Ayrıca asansör montaj ve bakım işlerinde çalışan personelin Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) Mesleki Yeterlilik Belgesi'ne sahip olması yasal bir zorunluluktur; bu meslek "tehlikeli ve çok tehlikeli işler" kapsamındadır.

Periyodik kontrol, işi denetleyendir

Periyodik kontrol ise bakımın yeterli olup olmadığını, asansörün mevzuat ve standartlara uygun durumda bulunup bulunmadığını bağımsız bir gözle doğrular.

Buradaki kilit kavram bağımsızlıktır. A tipi muayene kuruluşu, TS EN ISO/IEC 17020 standardı gereği muayene ettiği asansörün montajı, bakımı, onarımı veya satışıyla hiçbir ilişki içinde olamaz.

Sebep basit: kendi işini denetleyen taraf, tarafsız olamaz. Bakım firmasının kendi yaptığı bakımı onaylaması, denetimi anlamsız kılardı.

Peki bakım firması "kontrolü de biz yapalım" diyebilir mi?

Hayır. Bu, mevzuatın izin vermediği bir durumdur.

Periyodik kontrolü yalnızca şu üç şartı birlikte sağlayan kuruluşlar yapabilir:

1. TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında A tipi akreditasyon,
2. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkilendirmesi,
3. Bulunduğunuz bölgedeki belediye veya il özel idaresi ile imzalanmış protokol.

Ayrıca kontrolü yapacak kuruluşu bina yönetimi seçmez; ilgili idare protokolle belirler ve kamuoyuna duyurur.

İkisinin birbirini nasıl tamamladığı

Sağlıklı bir düzen şöyle işler:

1. Yıllık periyodik kontrol yapılır, rapor ve etiket düzenlenir.
2. Rapordaki uygunsuzluklar yetkili servise iletilir.
3. Yetkili servis eksiklikleri giderir.
4. Gerekirse takip kontrolü yapılır.
5. Aylık bakımlar yıl boyunca sürer ve durumun bozulmasını engeller.
6. Ertesi yıl kontrol tekrarlanır.

Bu döngü çalıştığında asansör, yıllar boyunca yeşil veya mavi etiket seviyesinde kalabilir. Döngünün bir halkası kopduğunda ise durum hızla sarıya, oradan kırmızıya gider.

Yönetimler için pratik notlar

• Bakım sözleşmenizin geçerli olduğundan emin olun. Süresi dolmuş sözleşme, sözleşmesizlikle aynı sonucu doğurur.
• Bakım formlarını tarihli olarak arşivleyin. Bakımın yapıldığının tek kanıtı bu formlardır.
• Bakım firmasının mesleki sorumluluk sigortası poliçesini görün ve bir kopyasını dosyalayın. Bu sigorta yönetmelik gereği zorunludur.
• Bakım firmanızdan acil durum kurtarma prosedürünü isteyin. Bina görevlisi veya yönetim, mahsur kalma durumunda kimi arayacağını bilmelidir.
• Periyodik kontrol raporunu bakım firmanıza yazılı olarak iletin ve giderilen maddeleri yazılı teyit isteyin.
• İkisini de aynı takvimde tutun. Yıllık kontrol tarihini ve aylık bakım günlerini yönetim takvimine işleyin.

Sık sorulan sorular

Bakım firmamız çok iyi, kontrolde yine de eksik çıkar mı? Çıkabilir. Bunun iki nedeni olur: birincisi, bazı uygunsuzluklar bakımla değil ancak revizyonla giderilebilen standart farklarından kaynaklanır (örneğin eski asansörlerde kabin kapısı olmaması). İkincisi, bakım rutini ile muayene kapsamı birebir aynı değildir.

Bakım yaptırmıyoruz ama kontrol yaptırıyoruz, yeterli mi? Hayır. Aylık bakım ayrı bir yasal yükümlülüktür ve bakımın yapılmaması periyodik kontrol raporunda da bulgu olarak yer alır.

Kontrol raporundaki eksikleri kim giderir? Asansör monte eden veya onun yetkili servisi. Muayene kuruluşu tespit yapar, giderme işini yapamaz.

İki hizmet için de ayrı ödeme mi yapıyoruz? Evet, ikisi farklı hizmetlerdir. Bakım ücreti sözleşmeyle, periyodik kontrol ücreti ise Bakanlığın belirlediği taban-tavan sınırları içinde ilgili idarenin kararıyla belirlenir. Ayrıntı için: Periyodik Kontrol Ücretini Kim Öder, Nasıl Belirlenir?

Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden güncel metinler için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır. Kuruluşumuz, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ve TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş (Akreditasyon No: AB-0147-M) bir A tipi muayene kuruluşudur; tarafsızlık ilkesi gereği asansör montaj, bakım, onarım veya revizyon hizmeti vermez ve herhangi bir bakım firmasını tavsiye etmez.