Asansör Kazalarında Sorumluluk Kimde? Tarafların Yükümlülükleri

Bir asansör kazası yaşandığında ilk sorulan soru hep aynıdır: "Kim sorumlu?"

Cevap tek bir isim değildir. Asansör mevzuatı, sorumluluğu birden fazla taraf arasında paylaştırır ve her tarafın kendi alanında yükümlülükleri vardır. Bir olayda kimin sorumlu tutulacağı, bu yükümlülüklerden hangisinin yerine getirilmediğine bağlıdır.

Bu yazıda görev dağılımını taraf taraf açıklıyoruz.

Mevzuattaki dört taraf

Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği, asansör güvenliğini dört taraf üzerinden kurgular:

Bina sorumlusu (yönetici / kat malikleri / kurumsal yetkili)
Asansör monte eden veya onun yetkili servisi
A tipi muayene kuruluşu
İlgili idare (belediye / il özel idaresi)

Her birinin sorumluluk alanı farklıdır ve birbirinin yerine geçmez.

1. Bina sorumlusu

Uygulamada en geniş ve en doğrudan sorumluluk buradadır.

Yükümlülükleri

Periyodik kontrolü yaptırmak. Yılda en az bir kez. (Yönetmelik md. 8)
Aylık bakımı yaptırmak. Yetkili servisle sözleşme yapmak ve ücretini ödemek.
Rapordaki uygunsuzlukların giderilmesini sağlamak. Kırmızı için 60, sarı için 120 gün içinde; mavi için bir sonraki kontrole kadar.
Kırmızı etiketli asansörün kullanımına izin vermemek.
Muayene için gerekli erişimi sağlamak. Makine dairesi, kuyu, elektrik panosu.
Belgeleri muhafaza etmek. Periyodik kontrol raporları, bakım formları, sözleşmeler.

Mevzuattaki doğrudan hüküm

Yönetmeliğin 11'inci maddesinin 7'nci fıkrası:

"Güvensiz olarak tanımlanan asansörün ... belirtilen süre içerisinde güvenli hale getirilmeden kullandırılmasından doğabilecek can ve mal kaybından bina sorumlusu mesuldür."

Bu, mevzuattaki en açık sorumluluk atfıdır.

Kişisel sorumluluk boyutu

Bir kaza sonrasında soruşturma, ihmalin varlığını araştırır. Periyodik kontrolün hiç yaptırılmamış olması, rapordaki eksikliklerin giderilmemesi veya kırmızı etiketli asansörün kullandırılması bu değerlendirmede ağırlık taşır.

Türk Ceza Kanunu kapsamında taksirle yaralama veya taksirle ölüme neden olma gibi suçlamalar gündeme gelebilir. Ayrıca zarar görenler maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Bu değerlendirmeler her olayın kendi koşullarına göre yargı tarafından yapılır.

2. Asansör monte eden veya onun yetkili servisi

Yükümlülükleri

Aylık bakım ve servis hizmetini vermek.
Bakım sözleşmesi yapmak. Garanti süresi boyunca asansörü monte eden firma bu hizmeti vermekle yükümlüdür.
Onarım ve uygunsuzluk giderme işlerini yapmak. Periyodik kontrol raporundaki eksikliklerin giderilmesi bu tarafın işidir.
Mesleki sorumluluk sigortası bulundurmak. Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği uyarınca, verdiği bakım/onarım/servis hizmetiyle ilgili olarak bina sorumlusu ve üçüncü şahısların zarar taleplerini karşılamak üzere zorunludur. Asgari tutar yönetmelikte belirlenmiştir ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.
Bakımını yaptığı asansörlerin listesini ilgili idareye bildirmek. Yönetmeliğin 9'uncu maddesine göre, bir önceki takvim yılında aylık bakımını yaptığı asansörlerin kimlik numaralarını ve adreslerini içeren listeyi her yıl Ocak ayı sonuna kadar resmî olarak ilgili idareye iletir.

Sorumluluk alanı

Hatalı bakım, eksik onarım, yetersiz müdahale veya güvenlik sistemlerinin devre dışı bırakılması gibi durumlarda sorumluluk bu tarafa yönelir.

Yönetimler için pratik not: Bakım firmanızın geçerli mesleki sorumluluk sigortası poliçesini görün ve bir kopyasını dosyalayın.

3. A tipi muayene kuruluşu

Yükümlülükleri

Periyodik kontrolü mevzuata ve standartlara uygun şekilde yapmak.
TÜRKAK akreditasyonunu ve mesleki sorumluluk sigortasını sürekli kılmak. Yönetmeliğin 7'nci maddesine göre bunlardan birinin sağlanmaması hâlinde Bakanlık yetkisi iptal edilir.
Tarafsızlığı korumak. TS EN ISO/IEC 17020 gereği A tipi kuruluş, muayene ettiği asansörün montajı, bakımı, onarımı veya satışıyla ilişkili olamaz.
Raporu ilgili taraflara iletmek. İlgili idareye, asansör monte edene veya yetkili servisine ve bina sorumlusuna.
Protokol bilgilerini kamuoyuna duyurmak. Kendi internet sitesinin ana sayfasından, güncel olarak.
Takip kontrollerini yapmak. Birinci takip kontrolü için güvensiz veya kusurlu asansörlerde bina sorumlusundan ayrıca ücret talep edilemez.

Sorumluluk alanı — ve sınırı

Muayene kuruluşu tespit yapar, müdahale etmez. Asansörü tamir edemez, parça değiştiremez, bakım yapamaz.

Bu ayrım sıkça yanlış anlaşılır. "Kontrol yaptık ama sorun devam ediyor" şikâyeti, bu ayrımın bilinmemesinden doğar. Raporda tespit edilen eksikliğin giderilmesi bina sorumlusunun talebiyle yetkili servis tarafından yapılır.

4. İlgili idare (belediye / il özel idaresi)

Yükümlülükleri

A tipi muayene kuruluşu ile protokol imzalamak. En az dört yıllık; kamuoyuna duyurulur.
Periyodik kontrol ücretini belirlemek. Bakanlığın ilan ettiği taban ve tavan fiyat sınırları içinde, karar organı aracılığıyla.
Mühürleme ve hizmetten men işlemlerini yapmak. Bu yetki münhasıran ilgili idarededir.
Mühür bozma tutanağı düzenlemek ve düzeltme sürecine izin vermek.
Bakım firmalarından gelen asansör listelerini muayene kuruluşuyla paylaşmak.

Özet sorumluluk tablosu

Konu	Sorumlu taraf
Periyodik kontrolün yaptırılması	Bina sorumlusu + ilgili idare
Aylık bakımın yaptırılması	Bina sorumlusu
Bakımın fiilen yapılması	Yetkili servis
Uygunsuzlukların giderilmesi	Yetkili servis (bina sorumlusunun talebiyle)
Muayene ve raporlama	A tipi muayene kuruluşu
Kırmızı etiketli asansörün kullandırılmaması	Bina sorumlusu
Mühürleme / mühür bozma	İlgili idare
Kontrol kuruluşunun belirlenmesi	İlgili idare
Ücretin ödenmesi	Bina sorumlusu / kat malikleri

Yöneticiler için: sorumluluğu yönetmenin yolu belgedir

Bir olay yaşandığında incelenen şey niyet değil, kayıttır. Yönetim olarak kendinizi korumanın en etkili yolu, gereken özeni gösterdiğinizi belgeleyebilmektir.

Tutmanız gereken dosya:

Periyodik kontrol raporları (yıl yıl, etiket bilgisiyle)
Aylık bakım sözleşmesi ve bakım formları
Bakım firmasının mesleki sorumluluk sigortası poliçesi
Rapordaki eksiklikler için yetkili servise yapılan yazılı bildirimler ve gelen yanıtlar
Kat maliklerine yapılan bilgilendirmeler
Genel kurul / yönetim kararları
Kırmızı etiket durumunda asansörün durdurulduğuna dair tutanak ve fotoğraflar

Yönetici değişiminde bu dosyanın eksiksiz devredilmesi de ayrıca önemlidir.

Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş, avukatlık hizmeti ya da bilirkişi değerlendirmesi niteliği taşımaz. Somut bir olayda sorumluluğun kime ait olduğu, olayın koşullarına göre yetkili merciler tarafından belirlenir; bu konudaki sorularınız için hukuk müşavirinize başvurunuz. Mevzuat değişebileceğinden güncel metinler için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır. Kuruluşumuz, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ve TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş (Akreditasyon No: AB-0147-M) bir A tipi muayene kuruluşudur; tarafsızlık ilkesi gereği asansör montaj, bakım, onarım veya revizyon hizmeti vermez ve herhangi bir bakım firmasını tavsiye etmez.