DUYURULAR
Her gün binlerce kez kullandığımız asansörler, aslında içinde motor, fren sistemi, çelik halat, elektronik güvenlik devreleri ve kapı kilitleri bulunan karmaşık makinelerdir. Bir arabanın muayeneye girmesi gibi, asansörlerin de bağımsız bir gözle düzenli olarak denetlenmesi gerekir. İşte bu denetime asansör periyodik kontrolü denir.
Bu yazıda periyodik kontrolün ne olduğunu, hangi mevzuata dayandığını ve bina sakinleri ile yöneticileri açısından ne anlama geldiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Periyodik kontrol, asansörün can ve mal güvenliği açısından güvenli çalışıp çalışmadığının, bağımsız ve tarafsız bir muayene kuruluşu tarafından yerinde incelenmesidir.
Bu inceleme sırasında; fren sistemi, hız regülatörü, güvenlik tertibatı (paraşüt), kapı kilitleri, halatlar, elektrik panosu, acil durum aydınlatması ve haberleşme sistemi gibi güvenlik açısından kritik unsurlar test edilir ve sonuçlar resmî bir rapora bağlanır.
Kontrolü yapan kuruluş asansöre müdahale etmez, tamir yapmaz, parça değiştirmez. Sadece mevcut durumu tespit eder ve raporlar. Bu ayrım, kontrolün güvenilirliğinin temelidir.
Periyodik kontroller keyfî ya da isteğe bağlı bir uygulama değildir. Dayanağı Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'dir (4 Mayıs 2018 tarihli ve 30411 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış; 2021, 2022 ve 5 Ağustos 2025 tarihli değişiklikleriyle birlikte yürürlüktedir). Yönetmelik bugün Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın sorumluluk alanındadır.
Yönetmelik, 5 Mart 2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'na dayanır.
Yönetmeliğin 8'inci maddesi konuyu net biçimde ortaya koyar:
"Binada/yapıda sürekli olarak kullanılan asansörün periyodik kontrolü, yılda en az bir defa, Bakanlık tarafından yetkilendirilen ve ilgili idare ile protokol imzalayan A tipi muayene kuruluşuna yaptırılır."
Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre kontrolün yaptırılmasına dair yükümlülük ilgili idare (belediye veya il özel idaresi) ile bina sorumlusuna aittir.
Yönetmeliğin tanımlar maddesine göre bina sorumlusu; asansörün güvenli kullanımını sağlamak amacıyla düzenli olarak bakımını, periyodik kontrolünü ve onarımını yaptırmaktan sorumlu olan kişidir. Bu kişi:
olabilir.
Yani apartmanınızda asansör kontrolünün yaptırılması, hukuken yönetimin görevidir — tek tek dairelerin değil. Ancak masraf, Kat Mülkiyeti Kanunu çerçevesinde ortak gider olarak kat maliklerine yansır.
Periyodik kontrolleri yalnızca A tipi muayene kuruluşları yapabilir. Bu kuruluşların iki şartı birlikte sağlaması gerekir:
Ayrıca kuruluşun, kontrolü yapacağı bölgenin belediyesi veya il özel idaresi ile protokol imzalamış olması gerekir. Yönetmeliğe göre bu protokol en az dört yıllıktır ve ilgili idare tarafından kamuoyuna duyurulur.
Buradaki "A tipi" ibaresi önemlidir: TS EN ISO/IEC 17020'de A tipi, üçüncü taraf yani tam bağımsız muayene kuruluşu anlamına gelir. Bu kuruluşlar asansör satışı, montajı, bakımı veya onarımı yapamaz. Amaç, denetleyen ile denetlenenin aynı taraf olmamasıdır.
Hayır — ve bu, en sık karıştırılan konudur.
| Aylık bakım | Periyodik kontrol | |
|---|---|---|
| Kim yapar? | Asansör monte eden veya yetkili servisi | A tipi muayene kuruluşu |
| Ne sıklıkla? | Ayda en az bir kez | Yılda en az bir kez |
| Amacı ne? | Asansörün çalışır ve bakımlı tutulması | Güvenlik durumunun bağımsız tespiti |
| Müdahale eder mi? | Evet, onarım ve ayar yapar | Hayır, sadece muayene ve rapor |
Kısacası bakım firması asansörünüzü çalıştırır; muayene kuruluşu ise o çalışmanın güvenli olup olmadığını denetler. İkisi birbirinin yerine geçmez ve ikisi de yasal olarak zorunludur.
Bakım sözleşmesi, garanti süresi ve yetkili servis yükümlülükleri gibi ayrıntılar için: Periyodik Kontrol ile Bakım Aynı Şey mi?
Kontrol sonuçları dört grupta değerlendirilir: kusursuz, hafif kusurlu, kusurlu ve güvensiz. Her gruba karşılık gelen renkli bir bilgi etiketi asansör kabinine iliştirilir (yeşil, mavi, sarı, kırmızı). Rapor; ilgili idareye, asansör monte edene veya yetkili servisine ve bina sorumlusuna iletilir.
Etiket renklerinin tam olarak ne anlama geldiğini ve hangi sürede ne yapılması gerektiğini ayrı bir yazıda detaylandırdık: Asansörünüzdeki Etiketin Rengi Ne Anlama Geliyor?
Periyodik kontrolü "bir formalite" olarak görmek, üç ayrı riski beraberinde getirir:
Güvenlik riski. Asansör arızalarının önemli bir kısmı, gözle fark edilmeyen aşınma ve ayar bozukluklarından kaynaklanır. Fren mesafesinin uzaması ya da bir kapı kilidinin zayıflaması, kullanıcı hiçbir şey hissetmezken ilerler.
Hukuki risk. Yönetmeliğin 11'inci maddesine göre, güvensiz olarak tanımlanan bir asansörün belirlenen süre içinde güvenli hale getirilmeden kullandırılmasından doğabilecek can ve mal kaybından bina sorumlusu mesuldür.
Mali risk. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi 7223 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırımlara yol açabileceği gibi, bir kaza sonrasında sigorta ve tazminat süreçlerini de olumsuz etkileyebilir.
Asansörümüz yeni, yine de kontrol gerekir mi? Evet. Üstelik yeni asansörlerde, tescil öncesi ilk periyodik kontrol de yaptırılır. Sonrasında yıllık kontroller devam eder.
Kontrol tarihini kim belirler? Bir sonraki yılın kontrol tarihi, içinde bulunulan yılda yapılan kontrol tarihi esas alınarak belirlenir. Bina sorumlusunun talebi hâlinde bu tarih erkene alınabilir.
Kontrol sırasında asansör kullanılamaz mı? Kontrol süresince asansör güvenlik gereği hizmet dışı bırakılır. Süre asansörün tipine ve durak sayısına göre değişir; genellikle birkaç saati aşmaz.
Kontrol ücretini kim belirler? Taban ve tavan fiyatlar Bakanlık tarafından, yeniden değerleme oranını aşmayacak şekilde her yıl belirlenir ve ilan edilir. Uygulanacak ücret ise ilgili idarenin karar organı tarafından belirlenir. Ayrıntı için: Periyodik Kontrol Ücretini Kim Öder, Nasıl Belirlenir?
Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat hükümleri değişebileceğinden güncel metinler için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır. Kuruluşumuz, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ve TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş (Akreditasyon No: AB-0147-M) bir A tipi muayene kuruluşudur. Tarafsızlık ilkesi gereği asansör montaj, bakım, onarım veya revizyon hizmeti vermez ve herhangi bir bakım firmasını tavsiye etmez.
İLGİLİ YAZILAR
MUAYENE